آسانسور گیرلس (Gearless Elevator) یکی از انواع آسانسورهای کششی است. تفاوت مهم آسانسور گیرلکس با انواع دیگر آسانسور این است که که موتور آن بدون گیربکس کار می‌کند. در این سیستم، موتور نیروی مورد نیاز برای حرکت فلکه کششی را مستقیماً تأمین می‌کند؛ در نتیجه بخشی از قطعات مکانیکی موجود در سیستمهای گیربکسی حذف میشوند. این ساختار میتواند به حرکت نرم‌تر، صدای کمتر، راندمان مناسب‌تر و کاهش نیاز به برخی عملیات نگهداری مانند روغنکاری گیربکس منجر شود.
امروزه موتورهای گیرلس، به‌ویژه موتورهای سنکرون آهنربای دائم، در بسیاری از پروژه‌های مسکونی، اداری، تجاری و ساختمانهای پرتردد مورد استفاده قرار می‌گیرند. ابعاد جمع‌وجور این موتورها همچنین امکان طراحی آسانسورهای بدون موتورخانه یا MRL را فراهم کرده است؛ هرچند آسانسور گیرلس الزاماً به معنای آسانسور بدون موتورخانه نیست و سیستم گیرلس میتواند در بعضی پروژهها با موتورخانه نیز اجرا شود.
در ادامه بررسی می‌کنیم آسانسور گیرلس چگونه کار می‌کند، چه مزایا و محدودیت‌هایی دارد، چه تفاوتی با آسانسور گیربکسی دارد و هنگام خرید آن باید به چه مشخصاتی توجه کرد.
آسانسور گیرلس چیست؟
آسانسور گیرلس چگونه کار می‌کند؟
برای درک عملکرد آسانسور گیرلس ابتدا باید بدانیم که این سیستم همچنان یک آسانسور کششی است.
در سیستم کششی، کابین و وزنه تعادل از طریق سیستم تعلیق به یکدیگر مرتبط هستند. موتور، فلکه کششی را به حرکت درمی‌آورد و با چرخش آن، کابین در داخل چاه آسانسور بالا یا پایین می‌رود.
تفاوت مهم اینجاست که در موتور گیرلس، گیربکس میان موتور و فلکه کششی وجود ندارد و موتور مستقیماً فلکه را به حرکت درمی‌آورد. درایو کنترل سرعت نیز وظیفه تنظیم دقیق حرکت موتور در زمان شروع حرکت، شتاب‌گیری، حرکت با سرعت مورد نظر، کاهش سرعت و توقف را بر عهده دارد.
حذف گیربکس به معنی حذف کامل تمام قطعات مکانیکی آسانسور نیست؛ بلکه فقط مسیر انتقال نیرو ساده‌تر میشود.
اجزای اصلی موتور گیرلس آسانسور
انواع موتور گیرلس آسانسور
موتورهای گیرلس را می‌توان بر اساس ساختار و تکنولوژی ساخت به گروه‌های مختلف تقسیم کرد. در بازار آسانسور، دو فرم فیزیکی متداول موتورهای گیرلس، مدل‌های دیسکی یا تخت و درامی یا بشکه‌ای هستند.
موتور گیرلس دیسکی یا تخت
01
در این نوع، موتور ساختاری نسبتاً تخت دارد و میتواند برای پروژه‌هایی که محدودیت فضای نصب اهمیت دارد مورد استفاده قرار گیرد.
مشخصات فنی هر موتور مانند قطر فلکه، توان، ظرفیت مجاز، سرعت و شیوه نصب باید متناسب با طراحی آسانسور انتخاب شود.
موتور گیرلس درامی یا بشکه‌ای
02
این موتورها از نظر فرم ظاهری ساختار کشیده‌تری دارند و در مدل‌ها و ظرفیت‌های مختلف تولید میشوند.
نباید تنها بر اساس تخت یا درامی بودن موتور تصمیم‌گیری کرد؛ مشخصات فنی موتور و تطابق آن با پروژه اهمیت بسیار بیشتری دارد.
موتور سنکرون آهنربای دائم PMSM
03
یکی از فناوری‌های متداول در آسانسورهای گیرلس جدید، موتور سنکرون آهنربای دائم یا Permanent Magnet Synchronous Motor است.
استفاده از آهنربای دائم و کنترل الکترونیکی موتور امکان دستیابی به یک سیستم محرکه جمع‌وجور و کارآمد را فراهم می‌کند.
مزایای آسانسور گیرلس
محبوبیت موتورهای گیرلس تنها به حذف گیربکس محدود نمی‌شود. طراحی مستقیم سیستم محرکه میتواند مزایای مختلفی برای پروژه ایجاد کند.
01
حرکت نرم و کنترل دقیق‌تر
درایو و موتور می‌توانند سرعت و گشتاور را به صورت دقیق کنترل کنند و در صورت طراحی و تنظیم صحیح، شروع حرکت و توقف کابین نرم و کنترل‌شده انجام میشود.
سیستمهای گیرلس مدرن به همین دلیل در بسیاری از ساختمان‌هایی که کیفیت حرکت اهمیت زیادی دارد مورد استفاده قرار می‌گیرند. تولیدکنندگان بزرگ آسانسور نیز کاهش صدا و لرزش و حرکت نرم‌تر را از مزایای سیستمهای گیرلس خود عنوان می‌کنند.
02
صدای کمتر
03
راندمان مناسب
04
نیاز کمتر به روغنکاری موتور
05
ابعاد جمع‌وجور
06
مناسب برای ساختمانهای پرتردد
حرکت نرم، قابلیت کنترل مناسب موتور و امکان استفاده در سرعت‌ها و ظرفیت‌های مختلف باعث شده است سیستمهای گیرلس در طیف گسترده‌ای از ساختمان‌ها، از پروژه‌های کمارتفاع تا ساختمانهای میانمرتبه و مرتفع، مورد استفاده قرار گیرند.
با این حال انتخاب سیستم باید براساس محاسبات پروژه انجام شود؛ گیرلس بودن موتور به تنهایی مشخص نمی‌کند که آسانسور برای یک ساختمان مناسب است.
معایب آسانسور گیرلس
با وجود مزایا، استفاده از موتور گیرلس برای هر پروژه الزاماً بهترین انتخاب نیست.
01
هزینه اولیه
02
نیاز به انتخاب دقیق تجهیزات
03
نیاز به تکنسین متخصص
04
تعمیرات تخصصی‌تر
تفاوت آسانسور گیرلس و گیربکس
اصلی‌ترین تفاوت این دو سیستم، نحوه انتقال نیروی موتور به فلکه کششی است.
| ویژگی | آسانسور گیرلس | آسانسور گیربکس |
|---|---|---|
| گیربکس | ندارد | دارد |
| اتصال موتور به فلکه | مستقیم | از طریق گیربکس |
| روغن گیربکس | نیاز ندارد | دارد |
| ابعاد مجموعه محرکه | معمولاً جمع‌وجورتر | معمولاً بزرگ‌تر |
| صدای مکانیکی موتور | معمولاً کمتر | معمولاً بیشتر |
| کیفیت حرکت | با تنظیم صحیح بسیار نرم | وابسته به موتور و کنترل |
| راندمان | معمولاً بالاتر | تلفات مکانیکی بیشتری دارد |
| قابلیت استفاده در MRL | بسیار متداول | محدودتر |
| هزینه اولیه | در بسیاری از پروژهها بیشتر | ممکن است اقتصادی‌تر باشد |
| سرویس موتور | برخی نیازهای مکانیکی کمتر | گیربکس نیازمند نگهداری است |
| تخصص تعمیر | تخصصی‌تر | فناوری شناخته‌شده‌تر |
در آسانسور کششی گیرلس، فلکه مستقیماً توسط موتور حرکت می‌کند، در حالی که در سیستم گیربکسی یک جعبه‌دنده بین موتور و فلکه قرار گرفته است. منابع فنی Schindler نیز همین تفاوت ساختاری را برای دو نوع سیستم کششی بیان می‌کنند.
آسانسور گیرلس برای پروژه شما انتخاب مناسبی است؟
مشخصات پروژه، تعداد طبقات، ظرفیت موردنیاز، میزان تردد و ابعاد چاه آسانسور را با کارشناسان آرمان مانگ در میان بگذارید تا شرایط فنی پروژه بررسی شده و مناسب‌ترین سیستم گیرلس به همراه پیشنهاد تجهیزات و برآورد اولیه هزینه به شما ارائه شود.
آیا آسانسور گیرلس مصرف برق کمتری دارد؟
در شرایط مشابه، حذف تلفات مربوط به گیربکس و استفاده از موتورهای مدرن و درایوهای کنترل دور میتواند راندمان سیستم را افزایش دهد.
اما نمیتوان گفت هر آسانسور گیرلس همیشه مثلاً «30، 40 یا 50 درصد» کمتر از هر آسانسور دیگری برق مصرف می‌کند.
مصرف واقعی به عوامل متعددی بستگی دارد:
ظرفیت کابین، وزن کابین، ارتفاع حرکت، تعداد طبقات، سرعت، تعداد سفر روزانه، راندمان موتور، نوع درایو، روشنایی کابین، سیستم آماده‌به‌کار و حتی نحوه مدیریت ترافیک ساختمان در مصرف نهایی مؤثر هستند.
بنابراین هنگام مقایسه دو پیشنهاد بهتر است به مشخصات فنی کل سیستم توجه شود، نه فقط عبارت «Gearless» روی موتور.
اطلاعات بیشتر
آیا آسانسور گیرلس حتماً بدون موتورخانه است؟
خیر.
این یکی از اشتباهات رایج درباره آسانسور گیرلس است.
اندازه جمع‌وجور موتورهای گیرلس امکان نصب آن‌ها در بسیاری از آسانسورهای بدون موتورخانه را فراهم می‌کند، اما این موتورها می‌توانند در طراحی‌های دارای موتورخانه نیز مورد استفاده قرار گیرند.
شرکت Schindler برای برخی سیستمهای کششی مدرن خود هر دو آرایش Machine Room-Less و Machine Room Above را ارائه می‌کند.
بنابراین هنگام خرید باید دو تصمیم جداگانه گرفته شود:
نوع موتور چیست؟
و:
آسانسور با موتورخانه اجرا میشود یا بدون موتورخانه؟
آسانسور گیرلس برای چه ساختمان‌هایی مناسب است؟
سیستم گیرلس میتواند در پروژه‌های مختلف مورد استفاده قرار گیرد، اما بیشترین مزایای آن زمانی دیده میشود که کیفیت حرکت، مصرف انرژی، محدودیت فضای معماری یا میزان تردد اهمیت بیشتری داشته باشد.
این سیستم میتواند برای ساختمانهای مسکونی، مجتمع‌های اداری، هتل‌ها، مراکز تجاری، ساختمانهای پرتردد و پروژه‌هایی که اجرای MRL در آن‌ها مدنظر است بررسی شود.
با این حال نمیتوان فقط با دانستن تعداد طبقات درباره نوع موتور تصمیم گرفت.
مثلاً دو ساختمان هشت‌طبقه ممکن است تعداد واحد، ظرفیت مورد نیاز و حجم ترافیک کاملاً متفاوتی داشته باشند.
آسانسور گیرلس برای ساختمان کمطبقه مناسب است؟
بله، در صورت طراحی صحیح می‌توان از موتور گیرلس در ساختمانهای کمطبقه نیز استفاده کرد.
گیرلس فقط مختص برج نیست. امروزه تولیدکنندگان بین‌المللی نیز آسانسورهای MRL گیرلس را برای ساختمانهای کمارتفاع ارائه می‌کنند؛ برای نمونه Schindler سیستم گیرلس MRL ویژه ساختمانهای دو یا سه توقف نیز عرضه می‌کند.
مسئله اصلی اقتصادی بودن و تناسب سیستم با پروژه است.
در ساختمان کوچک و کم‌تردد ممکن است هزینه اولیه اهمیت بیشتری داشته باشد، در حالی که در یک مجتمع پرتردد، راندمان، کیفیت حرکت و هزینه‌های دوره بهره‌برداری وزن بیشتری در تصمیم‌گیری دارند.
آسانسور گیرلس برای ساختمان بلند
فناوری گیرلس سال‌هاست در سیستمهای کششی ساختمانهای متوسط و مرتفع مورد استفاده قرار می‌گیرد.
امکان دستیابی به سرعت‌های بالاتر، کنترل دقیق حرکت و حذف محدودیت‌های مکانیکی گیربکس، این فناوری را برای بسیاری از پروژه‌های مرتفع مناسب کرده است. با این حال طراحی چنین آسانسوری نیازمند محاسبات دقیق ترافیک، ظرفیت، سرعت، ارتفاع مسیر و مشخصات سیستم تعلیق است.
در پروژه‌های مرتفع، انتخاب صرفاً بر اساس برند موتور توصیه نمی‌شود و باید کل پکیج فنی پروژه بررسی شود.
قیمت آسانسور گیرلس در سال ۱۴۰۵
قیمت آسانسور گیرلس عدد ثابتی ندارد و ارائه یک قیمت بدون دانستن مشخصات ساختمان میتواند گمراه‌کننده باشد.
قیمت نهایی پروژه تحت تأثیر عواملی مانند ظرفیت کابین، تعداد توقف، ارتفاع حرکت، سرعت، برند و مدل موتور، توان موتور، نوع تابلو فرمان و درایو، نوع درب، کابین، سیستم تعلیق، برند سایر تجهیزات، اجرای موتورخانه یا MRL و هزینه نصب و راه‌اندازی قرار دارد.
همچنین باید میان قیمت موتور گیرلس و قیمت کامل آسانسور گیرلس تفاوت قائل شد. موتور فقط یکی از تجهیزات پروژه است و قیمت آن به تنهایی نشان‌دهنده هزینه نهایی آسانسور نیست.
برای دریافت برآورد منطقی، بهتر است ابتدا حداقل تعداد توقف، ظرفیت مورد نیاز، ابعاد چاه و کاربری ساختمان مشخص شود.
هنگام خرید موتور گیرلس به چه نکاتی توجه کنیم؟
اولین معیار انتخاب موتور نباید صرفاً کشور سازنده یا قیمت آن باشد.
موتور باید با طراحی کامل آسانسور هماهنگ باشد.
مواردی مانند ظرفیت، سرعت نامی، سیستم تعلیق، قطر فلکه کششی، بار محوری مجاز، توان و گشتاور موتور، نوع و مشخصات ترمز، نوع انکودر، سازگاری موتور با درایو و تابلو فرمان، نحوه نصب و امکان تأمین قطعات و خدمات پس از فروش باید قبل از خرید بررسی شوند.
گاهی یک موتور گران‌قیمت اما نامتناسب با پروژه میتواند انتخاب ضعیف‌تری نسبت به موتوری باشد که دقیقاً براساس محاسبات آسانسور انتخاب شده است.
موتور گیرلس ایرانی بهتر است یا خارجی؟
پاسخ این سؤال را نمیتوان فقط بر اساس «ایرانی» یا «خارجی» بودن مشخص کرد.
برای مقایسه موتورهای گیرلس بهتر است مشخصات فنی، کیفیت ساخت، سازگاری با تابلو فرمان، کیفیت ترمز و انکودر، خدمات پس از فروش، دسترسی به قطعات و سوابق عملکرد آن مدل بررسی شود.
در پروژه‌ای که نگهداری بلندمدت اهمیت دارد، دسترسی مناسب به خدمات و قطعات میتواند به اندازه مشخصات اولیه موتور مهم باشد.
بنابراین بهتر است چند گزینه‌ای که از نظر فنی برای پروژه مناسب هستند با یکدیگر مقایسه شوند.
موتور گیرلس بهتر است یا گیربکس؟
هیچ پاسخ واحدی برای تمام پروژهها وجود ندارد.
اگر اولویت پروژه حرکت نرم، صدای کمتر، طراحی جمع‌وجور، راندمان مناسب و استفاده از سیستمهای جدید باشد، موتور گیرلس معمولاً گزینه قابل بررسی جدی‌تری است.
اما در برخی پروژهها ممکن است محدودیت بودجه، شرایط موجود ساختمان، نوع کاربری یا ملاحظات نگهداری باعث شود سیستم گیربکسی نیز همچنان گزینه قابل قبولی باشد.
تصمیم نهایی باید براساس هزینه چرخه عمر و شرایط فنی پروژه گرفته شود، نه صرفاً قیمت خرید موتور.
عمر موتور آسانسور گیرلس چقدر است؟
نمیتوان یک عدد ثابت برای عمر تمام موتورهای گیرلس اعلام کرد.
عمر موتور به کیفیت ساخت، میزان تردد، ظرفیت انتخاب‌شده، شرایط نصب، دمای محیط، تنظیم درایو، کیفیت برق، نگهداری و رعایت محدودیت‌های سازنده بستگی دارد.
انتخاب موتور متناسب با پروژه و سرویس منظم کل آسانسور میتواند تأثیر زیادی بر عملکرد بلندمدت آن داشته باشد.
آیا آسانسور گیرلس نیاز به سرویس دارد؟
بله.
«بدون گیربکس» بودن به معنی «بدون سرویس» بودن نیست.
در آسانسور گیرلس ممکن است روغنکاری و سرویس گیربکس حذف شود، اما موتور، ترمز، انکودر، فلکه، سیستم تعلیق، ریل‌ها، درب‌ها، تابلو فرمان، تجهیزات ایمنی و سایر اجزای آسانسور همچنان باید به صورت دورهای بررسی شوند.
سرویس منظم علاوه بر کاهش احتمال خرابی، به تشخیص زودهنگام مشکلات و حفظ کیفیت حرکت آسانسور کمک می‌کند.
سوالات متداول آسانسور گیرلس
در شرایط طراحی و نصب مشابه، حذف گیربکس میتواند باعث کاهش بخشی از صدا و لرزش مکانیکی شود. با این حال کیفیت نصب و تنظیم سایر تجهیزات نیز در صدای نهایی آسانسور مؤثر است.
بله. این سیستم در ساختمانهای مسکونی کمارتفاع، میانمرتبه و مرتفع قابل استفاده است، مشروط بر اینکه ظرفیت، سرعت و مشخصات آن متناسب با پروژه انتخاب شوند.
بله. امروزه سیستمهای گیرلس مخصوص ساختمانهای کمارتفاع نیز تولید میشوند و استفاده از گیرلس محدود به برجها نیست.
قیمت به تعداد طبقات، ظرفیت، سرعت، برند موتور، تابلو فرمان، کابین، درب‌ها، سیستم تعلیق و شرایط اجرای پروژه بستگی دارد. برای قیمت دقیق باید مشخصات ساختمان بررسی شود.
گیرلس در بسیاری از پروژهها مزایایی مانند ابعاد کمتر، حرکت نرم، حذف گیربکس و راندمان مناسب دارد، اما انتخاب نهایی باید براساس شرایط فنی و اقتصادی پروژه انجام شود.
یک موتور واحد را نمیتوان برای تمام پروژهها بهترین دانست. بهترین گزینه موتوری است که از نظر ظرفیت، سرعت، گشتاور، سیستم تعلیق، شرایط نصب، سازگاری با درایو و خدمات پس از فروش با پروژه هماهنگ باشد.
جمع‌بندی
آسانسور گیرلس یکی از مهم‌ترین فناوری‌های سیستمهای کششی مدرن است که در آن گیربکس از مجموعه محرکه حذف شده و موتور مستقیماً فلکه کششی را به حرکت درمی‌آورد. این ساختار امکان طراحی سیستم‌هایی جمع‌وجور، با حرکت نرم، صدای کمتر و راندمان مناسب را فراهم کرده و استفاده از آن در آسانسورهای بدون موتورخانه را نیز بسیار متداول ساخته است.
با این حال صرف انتخاب یک موتور گیرلس تضمین‌کننده کیفیت آسانسور نیست. موتور، درایو، تابلو فرمان، ظرفیت، سرعت، سیستم تعلیق، ریل‌ها و کیفیت نصب باید به عنوان یک مجموعه واحد طراحی شوند.
اگر قصد خرید یا اجرای آسانسور گیرلس دارید، بهتر است پیش از انتخاب برند و مدل موتور، شرایط ساختمان و نیاز واقعی پروژه بررسی شود. کارشناسان آرمان مانگ می‌توانند پس از بررسی تعداد طبقات، ظرفیت، میزان تردد و مشخصات چاه، گزینه‌های مناسب برای طراحی و اجرای آسانسور را پیشنهاد دهند.
مقالات مرتبط با آسانسور گیرلس
